Αίτια
Οι πιο συχνές αιτίες είναι οι χολόλιθοι (πέτρες στη χολή), οι οποίοι μπλοκάρουν τον παγκρεατικό πόρο και οδηγούν σε φλεγμονή, και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, η οποία βλάπτει άμεσα τα παγκρεατικά κύτταρα. Άλλοι παράγοντες περιλαμβάνουν ορισμένα φάρμακα (π.χ. αζαθειοπρίνη, βαλπροϊκό οξύ, κορτικοστεροειδή), λοιμώξεις (π.χ. ιός της παρωτίτιδας), τραυματισμούς στην κοιλιακή χώρα, μεταβολικές διαταραχές (όπως υπερασβεστιαιμία και υπερτριγλυκεριδαιμία), και σπανιότερα γενετικά αίτια. Η ιατρογενής παγκρεατίτιδα προκαλείται μετά από ιατρικές πράξεις όπως είναι η ERCP. Τέλος, σε ένα ποσοστό κοντά στο 20%, παρά τον εκτεταμένο έλεγχο, δεν ανευρίσκεται συγκεκριμένη αιτία και η παγκρεατίτιδα χαρακτηρίζεται ως ιδιοπαθής.
Διάγνωση
Η διάγνωση της οξείας παγκρεατίτιδας βασίζεται σε συνδυασμό κλινικών, εργαστηριακών και απεικονιστικών εξετάσεων. Αρχικά, οι γιατροί αξιολογούν τα συμπτώματα, όπως έντονο κοιλιακό άλγος στο επιγάστριο, ναυτία και έμετο. Ακολουθούν αιματολογικές εξετάσεις για τον έλεγχο της αμυλάσης και της λιπάσης, οι οποίες συνήθως εμφανίζονται ιδιαίτερα αυξημένες σε περίπτωση φλεγμονής του παγκρέατος.
Οι απεικονιστικές εξετάσεις είναι επίσης κρίσιμες για την επιβεβαίωση της διάγνωσης και την ανίχνευση επιπλοκών. Το υπερηχογράφημα κοιλίας και η αξονική τομογραφία (CT) χρησιμοποιούνται κατά περίπτωση για την αξιολόγηση της σοβαρότητας της παγκρεατίτιδας, την παρουσία υγρού ή νέκρωσης και για τον εντοπισμό πιθανών χολόλιθων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, επί υποψίας χοληδοχολιθίασης, μπορεί να απαιτηθεί έλεγχος του χοληδόχου πόρου με MRCP ή ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα. Η έγκαιρη και ακριβής διάγνωση είναι καθοριστική για την επιλογή της κατάλληλης θεραπείας και την πρόληψη επιπλοκών που μπορεί να απειλήσουν τη ζωή του ασθενούς.
Θεραπεία
Η θεραπεία της οξείας παγκρεατίτιδας εξαρτάται από τη σοβαρότητα της κατάστασης και την υποκείμενη αιτία. Στις ήπιες περιπτώσεις απαιτείται συντηρητική και υποστηρικτική αγωγή με αναλγητικά φάρμακα, εντατική ενδοφλέβια χορήγηση υγρών και αποχή από την τροφή για λίγες μέρες, μέχρι να υποχωρήσει η φλεγμονή.
Σε σοβαρές περιπτώσεις ή όταν εμφανίζονται επιπλοκές, η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει αντιβιοτικά για μολύνσεις, ενδοσκοπικές ή χειρουργικές επεμβάσεις για την παροχέτευση επιμολυσμένων συλλογών ή νεκρωτικού ιστού.
Η αντιμετώπιση της υποκείμενης αιτίας, όπως η χολοκυστεκτομή σε περιστατικά χολολιθίασης, η ERCP σε περίπτωση χοληδοχολιθίασης, η διαχείριση της υπερλιπιδαιμίας, η διακοπή του αλκοόλ καθώς και φαρμάκων που ενοχοποιούνται για τα επεισόδια, είναι επίσης ζωτικής σημασίας για την πρόληψη νέων υποτροπών.
Σε βαριά και σύνθετα περιστατικά η διεπιστημονική προσέγγιση, με συνεργασία γαστρεντερολόγου, χειρουργού και εντατικολόγου, είναι καθοριστική για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της οξείας παγκρεατίτιδας. Η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή θεραπευτική στρατηγική μειώνουν τις πιθανότητες σοβαρών επιπλοκών, βελτιώνουν την ανάρρωση και προστατεύουν τη μακροχρόνια λειτουργία του παγκρέατος.