Η γαστροσκόπηση πραγματοποιείται με τη χρήση ενός λεπτού (περίπου 8-10mm), εύκαμπτου σωλήνα (γαστροσκόπιο) με μία ενσωματωμένη κάμερα, που μεταφέρει την εικόνα από το εσωτερικό του οργανισμού σε μεγέθυνση, επιτρέποντας στον ιατρό να εκτιμήσει την ακριβή εικόνα της κατάστασης του ανώτερου πεπτικού συστήματος.
Η γαστροσκόπηση βοηθά στην αξιολόγηση πολλών συμπτωμάτων από το ανώτερο πεπτικό όπως πόνος στο στομάχι, δυσπεψία, αίσθημα καύσου, δυσκολία στην κατάποση, ναυτία ή έμετος, καθώς και ανεξήγητη απώλεια βάρους ή αίμα στα κόπρανα. Είναι επίσης απαραίτητη σε ασθενείς με οικογενειακό ιστορικό γαστρικού καρκίνου, καθώς μπορεί να εντοπίσει πρώιμες αλλοιώσεις και να προλάβει σοβαρές επιπλοκές. Τέλος, παίζει σημαντικό ρόλο στη διερεύνηση της σιδηροπενικής ή μεγαλοβλαστικής αναιμίας, για έλεγχο πιθανής δυσαπορρόφησης του σιδήρου ή της βιταμίνης Β12, στη διάγνωση της αυτοάνοσης γαστρίτιδας, της κοιλιοκάκης ή για τον έλεγχο χρόνιας λανθάνουσας απώλειας αίματος.
Η γαστροσκόπηση είναι σύντομη και ασφαλής εξέταση. Διαρκεί συνήθως περί τα 10-15 λεπτά. Η προετοιμασία περιλαμβάνει νηστεία για 6-8 ώρες πριν από την εξέταση και ενδεχομένως τη διακοπή ορισμένων φαρμάκων (π.χ. αντιπηκτικών). Στον εξεταζόμενο ασθενή τοποθετείται ένας φλεβοκαθετήρας μέσω του οποίου χορηγείται η μέθη, ώστε να χαλαρώσει και να κοιμηθεί για λίγα λεπτά κατά τη διάρκεια της εξέτασης. Επιπρόσθετα γίνεται ψεκασμός του φάρυγγα με τοπικό αναισθητικό για να κατασταλεί το αντανακλαστικό του εμέτου. Κατά τη διάρκεια της εξέτασης ο γιατρός ελέγχει το εσωτερικό του οισοφάγου, του στομάχου και του δωδεκαδακτύλου, και μπορεί, εφόσον χρειάζεται, να λάβει βιοψίες για ιστολογική εξέταση (π.χ. σε υποψία κακοήθειας του στομάχου). Με τη λήψη φωτογραφιών και βίντεο είναι δυνατή η τεκμηρίωση και αρχειοθέτηση των ευρημάτων, η ευκολότερη επεξήγησή τους στον ασθενή και η σύγκριση με μελλοντικούς ελέγχους.
Με το πέρας της εξέτασης χορηγείται αντίδοτο για να αναστραφεί η δράση των φαρμάκων της μέθης και ο ασθενής, αφού παραμείνει για λίγο (συνήθως για 10-15 περίπου λεπτά) στην αίθουσα ανάνηψης, μπορεί, όταν ξυπνήσει, να ενημερωθεί για τα αποτελέσματα του ελέγχου. Μετά από περίπου μισή ώρα και αφού έχει ξεμουδιάσει ο φάρυγγας, μπορεί να φάει κανονικά. Η οδήγηση απαγορεύεται για 6 ώρες, λόγω των μειωμένων αντανακλαστικών που προκαλεί η μέθη. Για τα αποτελέσματα των βιοψιών ο ασθενής ενημερώνεται σε δεύτερο χρόνο, όταν αυτά σταλούν από το παθολογοανατομικό εργαστήριο, συνήθως έπειτα από 2 εβδομάδες.
